Box 3 vanaf 2028: kabinet kiest toch voor vermogenswinstbelasting

Van pauze naar koerswijziging in twee weken

De Wet werkelijk rendement box 3 (wetsvoorstel 36.748) moest het fictief-rendementstelsel vervangen door een heffing over je werkelijke rendement. In de oorspronkelijke versie betekende dat een vermogensaanwasbelasting: elk jaar belasting over de waardestijging van je beleggingen, ook als je niets verkoopt. Alleen vastgoed en aandelen in startups vielen onder een vermogenswinstbelasting, waarbij je pas afrekent bij verkoop.

De Tweede Kamer stemde in februari 2026 in, de Eerste Kamer hield de stemming in juni aan. Op Prinsjesdag (15 september) kwam het kabinet niet met de beloofde aanpassing: het was het onderling niet eens over de dekking en wilde de knoop doorhakken bij de Voorjaarsnota van 2027.

Dat bleef niet lang zo. Op 29 september 2026 stuurde het kabinet een brief naar de Tweede Kamer met een pakket voorstellen over box 3, koopkracht van werkenden en sociale zekerheid. De kern voor box 3: de vermogenswinstbelasting wordt de hoofdregel, niet de uitzondering. Op 2 oktober stelde de ministerraad de bijbehorende wijzigingswet (novelle) vast en vroeg de Raad van State om spoedadvies.

Wat het nieuwe voorstel inhoudt

Het voorstel van 29 september verdeelt box 3 in twee stappen:

Volgens het kabinet valt daarmee in 2028 al zo'n 90% van het vermogen in box 3 met waardestijging onder de vermogenswinstbelasting. Dividend en rente blijven gewoon jaarlijks belast: het verschil zit in de koerswinst, die pas telt als je die verzilvert.

Verder in het voorstel:

• Heffingsvrij resultaat van € 1.000 per persoon per jaar vanaf 2028 (in het oorspronkelijke wetsvoorstel was dat € 1.800). Over dit bedrag is inmiddels discussie, zie kleine spaarders.
• Box 2-maatregelen als deel van de dekking: het tarief in de tweede schijf van box 2 gaat vier jaar lang van 31% naar 29,2%, en de grens voor excessief lenen bij je eigen bv zakt in vijf stappen naar € 100.000 (eigenwoningschulden niet meegerekend).
• Er is een opvallend gevolg voor crypto: een bitcoin-ETN valt als financieel instrument onder de vermogenswinstbelasting, terwijl dezelfde bitcoin rechtstreeks gehouden tot 2030 jaarlijks wordt belast.

De rekening: box 3 in 2027

Een vermogenswinstbelasting levert de eerste jaren minder op, omdat je pas betaalt als je verkoopt. Het kabinet rekent met een gat van ruim 3 miljard euro per jaar in 2028 en 2029. Een deel van de dekking haalt het kabinet bij box 3-belastingplichtigen, en die rekening valt al in 2027, nog in het oude stelsel.

Het heffingsvrij vermogen gaat in dit voorstel terug naar het niveau van 2020 en halveert daarmee bijna. Het forfait voor beleggingen en overige bezittingen stijgt met 1,5 procentpunt bovenop de verhoging die al in het Belastingplan 2027 stond. Wie belegt, betaalt in 2027 dus aan twee kanten meer. De percentages voor spaargeld en schulden stelt de Belastingdienst zoals altijd pas na afloop van het jaar vast.

De groene beleggingen stonden al in het Belastingplan: de vrijstelling zakt van 26.715 euro naar 200 euro per persoon (400 euro voor fiscale partners) en verdwijnt per 2028 helemaal.

Kleine spaarders: de draai van Heinen

Het lagere heffingsvrij vermogen trof vooral mensen met een spaarrekening en een bescheiden buffer. Met € 50.000 spaargeld betaal je onder de huidige regels niets; met een grens van € 30.846 zou je in 2027 ineens box 3 gaan betalen. Een gepensioneerd stel met € 100.000 spaargeld valt er ook onder, en een hoger box 3-inkomen kan doorwerken in toeslagen en de ouderenkorting.

Tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen op 30 september en 1 oktober kreeg het plan brede kritiek uit de Tweede Kamer. Minister Heinen gaf op 1 oktober toe dat hij had onderschat hoeveel mensen met spaargeld ineens belasting zouden gaan betalen, en zegde toe dat kleinere spaarders en beleggers worden ontzien. Premier Jetten bevestigde dat na de ministerraad van 2 oktober.

Wat dat concreet betekent, staat nog open. Een hogere vrijstelling kost geld dat ergens anders vandaan moet komen. In de Tweede Kamer zijn verschillende dekkingsideeën geopperd:

• Papieren schenkingen aanpakken (voorstel ChristenUnie, gesteund door D66 en CDA). Daarbij schenk je op papier en blijf je het bedrag schuldig, wat de erfbelasting verlaagt. De VVD wil hier niet aan.
• Het box 2-tarief verder verlagen (voorstel VVD), zodat ondernemers meer dividend uitkeren en dat op korte termijn belastinginkomsten oplevert.

In de Eerste Kamer noemden senatoren een vrijstelling rond € 50.000 per persoon redelijk, omdat spaargeld ook dient als buffer. Heinen liet weten dat het bedrag van het huidige voorstel "niet de definitieve grens" wordt. Het kabinet wil het aangepaste dekkingsvoorstel rond 12 oktober presenteren, bij de behandeling van het Belastingplan.

Rekenvoorbeeld: 2027 en 2028 voor een ETF-belegger

Stel: je bent alleenstaand en hebt op 1 januari 2027 € 150.000 in een accumulerende ETF, zonder ander vermogen. Wat betaal je in 2027 onder het Belastingplan en onder het voorstel van 29 september?

Een spaarder met € 50.000 en verder niets betaalt onder het Belastingplan niets en onder het voorstel van 29 september ongeveer € 88 (gerekend met de raming van 1,28% voor spaargeld). Precies dat bedrag staat nu ter discussie.

Dan 2028. Stel dat je ETF in dat jaar 15% stijgt, van € 150.000 naar € 172.500. Onder het oorspronkelijke wetsvoorstel betaalde je over die waardestijging belasting, ook zonder te verkopen. Onder het nieuwe voorstel hangt het af van wat je doet:

Het voordeel van de vermogenswinstbelasting is dus vooral uitstel: wie lang vasthoudt, laat de koerswinst onbelast doorgroeien en rekent pas bij verkoop af. Voor een FIRE-belegger die jarenlang accumuleert scheelt dat veel, zeker in de opbouwfase. Daar staat tegenover dat je in een slecht beursjaar onder het fictieve stelsel (2027) gewoon over het forfait betaalt, en dat je onder de vermogenswinstbelasting een verlies pas merkt als je het realiseert.

De tijdlijn tot nu toe

• 12 februari 2026: de Tweede Kamer neemt het wetsvoorstel aan.
• 30 juni 2026: de Eerste Kamer houdt de stemming aan tot het kabinet met een novelle komt.
• 7 juli 2026: de motie-Schalk (SGP) om in te stemmen met intrekking van het wetsvoorstel wordt verworpen. De motie-Kroon (BBB) voor een vermogenswinstbelasting wordt aangehouden.
• 15 september 2026 (Prinsjesdag): het Belastingplan 2027 verschijnt zonder novelle. Het kabinet wil wachten tot de Voorjaarsnota 2027.
• 22 september 2026: de financiëncommissie van de Eerste Kamer vraagt om een snel overleg met de bewindslieden.
• 29 september 2026: kabinetsbrief met het nieuwe plan: vermogenswinstbelasting voor financiële instrumenten per 2028, de rest per 2030, en dekkingsmaatregelen voor 2027.
• 30 september en 1 oktober 2026: Algemene Financiële Beschouwingen. Heinen zegt toe kleine spaarders te ontzien.
• 2 oktober 2026: de ministerraad stelt de novelle vast en vraagt spoedadvies aan de Raad van State.
• 5 oktober 2026: mondeling overleg in de Eerste Kamer. Een meerderheid is bereid de novelle vóór kerst te behandelen.
• 6 en 7 oktober 2026: de Tweede Kamer debatteert over alternatieve dekking, waaronder papieren schenkingen. De coalitie is daarover verdeeld.

Haalt het voorstel 1 januari 2028?

Het kabinet mikt erop, maar de marges zijn klein. Staatssecretaris Eerenberg zei in de Eerste Kamer dat die marges "inmiddels in de orde van dagen" liggen. De planning ziet er zo uit:

1. Eind oktober: spoedadvies van de Raad van State.
2. Begin november: de novelle gaat naar de Tweede Kamer.
3. Half november: stemming over het Belastingplan 2027 in de Tweede Kamer, inclusief de maatregelen voor 2027.
4. Vóór kerst: behandeling en stemming in de Eerste Kamer.

Senatoren hebben hun zorgen geuit over de uitvoering. Banken hebben laten weten dat ze in het eerste jaar geen gegevens kunnen aanleveren voor de vooringevulde aangifte. Over 2028 moet je je aankoop- en verkoopgegevens dan grotendeels zelf aanleveren. Ook de uitvoeringstoets van de Belastingdienst moet nog komen.

Wat kun je nu doen?

Voor je aangiftes over 2025 en 2026 verandert er niets: die vallen onder het fictieve stelsel, met de tegenbewijsregeling als vangnet. Voor 2027 en verder:

• Reken 2027 met twee scenario's. Je aanslag over 2027 hangt af van je vermogen op 1 januari 2027. Reken zowel met het Belastingplan (€ 60.098 en 6,37%) als met het voorstel (€ 30.846 en 7,87%), dan weet je de bandbreedte.
• Ga niet overhaast verkopen of schuiven. De bedragen voor 2027 liggen nog open, en onder de vermogenswinstbelasting kan vasthouden juist gunstig zijn. Een beslissing die alleen op een voorstel is gebaseerd, kan achteraf verkeerd uitpakken.
• Bewaar je aankoopgegevens. Onder een vermogenswinstbelasting is je aankoopprijs de basis voor de belasting bij verkoop, en banken leveren die in 2028 waarschijnlijk niet automatisch aan. Zorg dat je per positie weet wat je ervoor hebt betaald.
• Herweeg je groenfondsen. Met een vrijstelling van 200 euro is het fiscale argument om groen aan te houden in 2027 praktisch verdwenen.
• Houd je werkelijke rendement bij. Dat heb je nodig voor de tegenbewijsregeling, die met een forfait van 7,87% voor meer beleggers interessant wordt.

Welke keuzes in het lopende jaar doorwerken in je volgende aanslag, staat in het artikel over de keuzes die jouw aangifte bepalen.

Hoe blijf je op de hoogte?

De komende weken volgen de mijlpalen elkaar snel op: het aangepaste dekkingsvoorstel rond 12 oktober, het advies van de Raad van State eind oktober en de stemmingen in november en december. Wij werken dit artikel bij zodra er nieuws is. Voor de formele stand van zaken kun je zelf het wetsvoorstel-dossier 36.748 op eerstekamer.nl volgen.